vietnamese English

Mối - Những kẻ phá hoại thầm lặng

Mối – loại côn trùng có tập tính xã hội đa dạng hình thái. Được kế thừa sự chuyển hóa từ hàng triệu năm trước, mối dần phân hóa thành nhiều dạng khác nhau với nhiều chức năng khác nhau dựa trên cấu tạo của cơ thể: Mối chúa, mối lính, mối thợ. Chúng tạo thành 1 thể thống nhất mà nay chúng ta gọi là tổ mối.

 

 

Tổ chức loài mối

Mối chúa

Mối chúa

Mối chúa

Ra đời như là 1 con cái giống, được trời phú cho cặp cánh. Với cặp cánh trên lưng, mối chúa cùng loạt con cái cùng con đực lũ lượt bay ra khỏi tổ – gọi là sự phân đàn. Sau một khoảng thời gian bay nhảy, mối chúa sẽ chọn 1 nơi thích hợp để dừng chân. 2 cánh của mối chúa sẽ rụng đi và nó sẽ tìm kiếm một con đực thích hợp làm bạn tình. Và rồi 1 tổ mới sẽ bắt đầu từ đây. Mối chúa lúc trưởng thành sẽ có kích thước to lớn dài tầm 12 cm và chính là 1 chiếc máy đẻ đúng nghĩa kể cả đen lẫn bóng. Tốc độ đẻ trung bình mà người ta đo được ở mối chúa là 35 trứng/phút. Với khả năng siêu dị đó, mối chúa hầu như không thể cự động được và nó phải nhờ đến sự chăm lo, nuôi nâng của mối thợ.

Mối thợ

Mối thợ

Mối thợ

Có kích thước bé hơn các thành viên khác trong tổ nhưng bù lại chúng chiếm số lượng đông nhất. Mối thợ được giao nhiệm vụ tinh sửa, xây đắp kiến trúc trong tổ, thu nhặt, chế biến thức ăn, nuôi nấng các cá thể mối khác trong tổ (chăm coi trứng, ấu trùng & nhộng).

Mối lính:

Mối lính

Mối lính

Được sinh ra với tầm vóc to lớn của một chiến binh, cùng bộ hàm sắc như cặp kéo, mối lính có thiên chức bảo đảm an toàn cho tổ tránh sự tấn công của kiến, hay các loại kẻ thù khác ngoài thiên nhiên.

Phân loại mối

Theo các tài liệu của viện côn trùng, thì con người ta phân loại mối theo thhức ăn.

Mối gỗ khô:

Đây là nguyên nhân chính về các thiệt hại của các kiến trúc nhà cửa, đồ gỗ trong gia đình.

Đúng với tên gọi, mối gỗ khô tỏ ra đầy thích thú với việc xây tổ trong thân gỗ. Thay vì tiêu thụ nước như các loài côn trùng khác, mối gỗ khô lại hấp thụ nước từ gỗ và môi trường ẩm thấp. Sở hữu bản tính ẩn nấp trong lòng gỗ, âm thầm tàn phá cho đến khi cây gỗ bị hư hại nặng nề tới mặt ngoài thì lúc đó đã quá muộn. Đây là 1 trong những lý do để chúng ta phải liên tục để ý đến những đặc điểm đồ vật đã bị mối gỗ khô tấn công.

Mối gỗ khô

Vậy dấu hiệu nào để bít mối gỗ khô đã tấn công kiến trúc gỗ nhà bạn? Sau khi mối tiêu hóa gỗ, thì mối gỗ khô sẽ đẩy chất thải ra phía ngoài tổ. Đây là 1 trong những dấu hiệu rõ rệt nhất để chúng ta biết được gỗ đã bị mối tấn công.

Mối gỗ ẩm:

Mối gỗ ẩm

Mối gỗ ẩm

Chúng thường hay làm tổ trong những khúc gỗ chết.

Sở hữu hình thù to lớn dị thường tầm 3 cm. Mối gỗ ẩm là kẻ thù của các công trình văn hóa, di tích lịch sử có niên thọ hàng trăm năm.

Mối đất:

Mối đất

Mối đất

1 trong 2 kẻ song sát (mối gỗ khô) gây thiệt hại nặng nề cho các công trình kiến thúc, vật liệu, đồ gỗ của con người.

Nếu như mối gỗ khô chuyên đi săn lùng gỗ, thì mối đất lại cư trú trong lòng đất, phía dưới công trình kiến trúc, dẫn đến hiện tượng sụt lún, cực kỳ nguy hiểm. Mối đất chọn lòng đất, mùn để làm tổ bởi vì độ ẩm thấp dưới khu vực đó cao rất nhiều hơn trong gỗ. Với điều kiện trú ẩn hấp dẫn như vậy, mối đất có biệt tài bành trướng tổ cực lớn, có thể chứa cả triệu cá thể mối, và có độ rộng từ 20 đến 25 mét.

Đôi nét về tổ mối

Tổ mối đất trong nhà

Tổ mối đất trong nhà

 

Thành tổ mối được xây dựng bởi nước bọt + chất thải của chính chúng. Mối thợ chịu trách nhiệm chính cho nhiệm vụ xây dựng này. Bên ngoài tổ được bao phủ bởi 1 lớp trường thành cực kỳ cứng cáp. Ở giữa bức tường này và tổ mối cũng được mối thợ khéo léo chừa những ống dẫn không khí từ bên ngoài vào tổ. Trung tâm tổ mối thì được phần làm nhiều phòng với nhiều chức năng khác nhau bao gồm: Phòng lớn nhất là nơi để mối chúa cư ngụ và đẻ trứng. Những cái trứng được vận chuyển sang các phòng lân cận. Tại đây trứng sẽ phát triển thành ấu trùng và nhộng mối. Ngoài ra, mối thợ cũng bố trí các nhà kho chứa lương thực dữ trữ cùng phòng chuyên chứa và xử lý chất thải. Tổ mối rất đa dạng về hình dạng bề ngoài: hình trái lê, hình mái vòm, hình tháp, hình trụ…

Quá trình phát triển của mối

Sơ đồ quá trình phát triển của mối

Sơ đồ quá trình phát triển của mối

Vòng đời của một con mối lớn lên và phát triển bằng hình thái biến thái hoàn toàn, bắt nguồn từ trứng.

Trứng mối xuất phát điểm từ cặp mối đầu tiên của tổ hoặc từ lứa thứ 2 trong đàn -> Trứng mối sau 1 thời gian sẽ thành ấu trùng -> Sau vài lần lột xác, ấu trùng sẽ nở ra nhộng con -> Dưới sự chăm sóc của mối thợ, nhộng con sẽ phát triển hoàn toàn thành mối trưởng thành -> Lúc này mối trưởng thành sẽ có thể phát triển thành 1 trong 3 loại mối chúa, mối thợ, mối lính.

Với những tổ mối vừa mới được thình thành, nhộng con của lứa mối đầu tiên thường phát triển thành mối thợ. Các loại mối khác dần xuất hiện ngẫu nhiên ở những lứa tiếp theo

*Tác hại của mối:

Vấn đề mối mọt phá hoại các công trình xây dựng, kho tàng, khu bảo tồn di tích, đê điều, cây trồng … hiện nay là rất nghiêm trọng. Ở Khu vực MT - TN chưa có số liệu thống kê chính thức nào, nhưng thiệt hại hàng năm do mối mọt gây ra không phải là nhỏ. Mối không những xâm nhập vào nhà tranh, vách nứa, mà còn xâm nhập vào những nhà xây dựng kiên cố, bê tông cốt thép; thâm nhập đường hầm cáp, nhà xưởng, nhà kho, thuỷ điện, gây chập mạch điện, ảnh hưởng các công trình kỹ thuật. Để khắc phục hậu quả, mỗi công trình phải cần kinh phí hàng chục triệu đồng để sữa chửa. Đặc biệt là các vật tư, nguyên liệu quí hiếm, các lưu trữ, các thư tịch cổ, các hiện vật bảo tồn, bảo tàng, giá trị không thể tính bằng tiền bạc.

Những năm gần đây, ở các tỉnh đã phải chi một khoảng tiền khá lớn cho việc phòng trừ mối mọt, bảo quản và giữ gìn tài sản Nhà nước, từ những công trình cơ sở như trường học, bệnh viện, khu làm việc … đến các công trình kiên cố to đẹp như Ngân hàng Nhà nước, Kho tiền, Văn phòng Tỉnh uỷ, phòng lưu trữ hồ sơ UBND tỉnh, phòng lưu trữ hồ sơ Sở Công an, các trạm viba thông tin liên lạc … đã bị mối mọt tấn công. Đó là chưa kể các tổn thất do mối mọt ở nhà ở và các công trình khác của nhân dân.

* Đặc tính sinh học của mối:

Mối thuộc Lớp Côn trùng (Insecta), Lớp phụ có cánh (Pterygota), Bộ Cánh bằng Isoptera, thuộc nhóm côn trùng biến thái không hoàn toàn, ấu trùng biến đổi hình dạng qua mỗi lần lột xác cho đến khi thành con trưởng thành (Trừng - Thiếu trùng - Trưởng thành). Trứng được đẻ tách biệt và xếp thành những hàng dài. Trứng nở ra Mối con, được Mối thợ hay Mối con lớn hơn mớm cho ăn. Mối con lột xác 5 – 6 lần và biến đổi khác biệt để có thể thành Mối thợ, Mối lính hay Mối cánh. Thời gian của quá trình cần từ 2 – 4 tháng đến 5 – 6 tháng, sự tăng trưởng và biến đổi này phụ thuộc vào các yếu tố: Thức ăn có sẵn; Nhiệt độ môi trường; Sức mạnh mẽ của tộc đoàn mối.

Giữa các loài chỉ có sự khác nhau về hình thái, số lượng cá thể, cấu trúc tổ … song đều có sự giống nhau là sống thành tập đoàn, trong đó có sự phân chia lao động theo chức năng: Mối thợ, Mối lính, Mối vua -chúa… và đôi khi có thêm nhiều đẳng cấp khác nữa.

Mối cánh rời tổ bay hợp hôn ở mùa phân đàn và thành lập tổ non mới. Khi một cặp Mối rụng cánh làm tổ ở nơi môi trường thuận lợi, chúng làm một chỗ hổng nhỏ trong đó, Mối cái bắt đầu đẻ một số ít trứng, Mối cái sau này trở thành Mối chúa và Mối đực trở thành Mối vua. Ở giai đoạn ban đầu này chúng phải chăm sóc và cho lũ Mối con ăn, nhưng sau đó một thời gian công việc này sẽ do Mối thợ hay Mối non lớn đảm nhiệm.

Một đôi Mối rụng cánh lập tổ, mới đầu chỉ đẻ khoảng từ 10 – 20/ngày, nhưng sau vài năm có thể đẻ 1000 trứng/ngày hoặc hơn.

Một tộc đoàn Mối (Coptotermes acinaciformis) đôi khi cần từ 2 – 5 năm trước khi đủ mạnh về số lượng dân số để tàn phá dữ dội các công trình xây dựng kiến trúc. Trong trường hợp chung thì sự phá hoại công trình xây dựng có thể do một tổ Mối khoảng một ít tháng tuổi. Đối với một số loài, tổ phụ có thể tách khỏi tổ chính và phát triển nhanh chóng tàn phá các công trình kiến trúc.

Copyright © 2011 - 2021 https://www.khutrungquocte.com/ All rights reserved
Design by www.Thanhlapweb.com - KingbaoMedia
Hotline: 0906680096
SMS: 0906680096 Nhắn tin Facebook Zalo: 0906680096